Sołectwo Świętoszowice
Historia
Świętoszowic
Wioska o bogatej historii sięgającej XIII wieku — pierwsza wzmianka pochodzi z 1295 roku. Przez stulecia Świętoszowice należały do rodów śląskich, a nazwa wsi po niemiecku brzmiała Schwientoschowitz. Wioska rozwijała się w cieniu industrializacji Śląska, zachowując rolniczy charakter aż po dziś dzień.
Oś czasu
1295
Pierwsze wzmianki
Najstarsze dokumenty potwierdzające istnienie Świętoszowic. Miejscowość rozwijała się jako typowa śląska wioska rolnicza.
1765
Schwientoschowitz w księdze hipotecznej
Wieś odnotowana pod nazwą „Schwientoschowitz“ w księdze hipotecznej powiatu Toszecko-Gliwickiego w Gliwicach. Przez ponad 100 lat w rękach rodu von Strachwitz.
1879
Linia kolejowa i stacja Czekanów
Oddano linię kolejową Opole–Pyskowice–Bytom. Dworzec „Czekanów“ zbudowano na polach wsi Świętoszowice — celowo nie nazywając go „Świętoszowice“, by uniknąć pomylenia ze Świętochłowicami.
1900
Zmiana właściciela wsi
Hrabia Carl von Strachwitz sprzedaje Świętoszowice Antonowi Grabarze — nowemu właścicielowi wsi od 27.04.1900 r.
1932
Własna szkoła
Zbudowano małą dwuklasową szkołę w Świętoszowicach za 23 500 DM. Szkoła uruchomiona 12.12.1932 r. — wcześniej dzieci uczęszczały do szkoły w Ziemięcicach.
1914–1945
Burzliwy wiek XX
Dwie wojny światowe, zmiany granic — wioska przechodzi wiele transformacji, zachowując swoją tożsamość.
1989
Transformacja
Zmiany ustrojowe po 1989 roku kształtują oblicze wioski takie, jakie znamy dziś.
2025
730 lat Świętoszowic
Jubileusz 730-lecia — współczesna wioska to spokojna społeczność łącząca tradycję z nowoczesnością.
Pieczęć i herb sołectwa
Dziękujemy Pani Krystynie Gracy za wyrażenie zgody na wykorzystanie materiałów z książki „Pieczęć i projekt herbu sołectwa Świętoszowice”, 2012 r.
Miastom herby były nadawane z racji przyznania praw miejskich — historia herbów miejskich sięga XIII w. W gminach i wioskach stosowane były pieczęcie, które po raz pierwszy na dokumentach władz samorządowych pojawiły się wraz z procesem uwłaszczenia chłopów, ok. 1848 r., jako symbole samorządu. Na polecenie władz pruskich wszystkie gminy wiejskie zobowiązane zostały do sporządzenia sobie pieczęci, w celu reprezentacji samodzielności gmin. Większość pieczęci powstała w latach 80-tych XVIII w.
„Na błękitnym tle koń ciągnący pług, za nim idący wieśniak z batem w ręce.”
Cechą charakterystyczną pieczęci gminnej było jej godło, którym najczęściej był motyw wzięty z codziennego życia, związany z podstawą utrzymania w danej miejscowości.
Symbolika: koń — bieg życia, istota boska, nosiciel wiary, potęga; pług — atrybut św. Izydora Oracza; uzda — wstrzemięźliwość.
„Na błękitnym tle koń ciągnący pług, za nim idący wieśniak z batem w ręce.”
Świętoszowice, pieczęć: Rolnik z biczem w ręce kierujący w prawą stronę pług zaprzężony w konia.
Dziękujemy Panu Wilhelmowi Kowolikowi za wyrażenie zgody na wykorzystanie materiałów z książki „Ziemięcice 1286–1998”, Wydawca: Sołectwo Ziemięcice, lipiec 2000 r.
Właściciele wsi
„Od 1765 wszyscy właściciele są skrupulatnie zapisani w księdze hipotecznej w Gliwicach dla powiatu Toszecko-Gliwickiego, oryginał znajduje się we Wrocławiu. Tam pod hipotecznym numerem 54 zapisano, że: do miejscowości Ziemientzitz należą jeszcze wsie Preschlebie, Schwientoschowitz z dworem Wachow (Jednota) oraz część Żernik.”
Mapa: Z książki: Wilhelm Kowolik, Ziemięcice 1286–1998, Sołectwo Ziemięcice, 2000.
Bracia Franz i Felix von Woisky
Właścicielka Dorotea von Woisky zapisała majątek (26 666 talarów) synom w dniu 6.07.1765 r.
Franz von Woisky (samodzielnie)
27.06.1769 r. umiera Felix — majątek przechodzi w całości na Franza.
Maria Barbara von Woisky po mężu von Minnigerode
12.09.1774 r. umiera Franz; siostra Barbara kupuje majątek przez sąd.
Wilhelm Ludwik von Minnigerode
Żona przekazuje mu majątek w testamencie (7.05.1777 r., uzupełnienie 6.04.1780 r.).
General Leutnant Paul von Werner
Minnigerode sprzedaje majątek generałowi; ten oddaje go w spadku synowi Augustowi.
Johann von Wilczek z Łabęd
Kupuje cały majątek 17.07.1788 r. za 47 333 talarów.
Joseph von Jarotzky
Kupuje majątek 20.10.1798 r.
Hrabia Carl von Strachwitz
Kupuje cały majątek 5.03.1802 r. — początek Ery Strachwitzów.
Hrabia Carl Ernst von Strachwitz
Syn Carla otrzymuje majątek w spadku 12.08.1823 r.
Major Rudolf Hrabia von Strachwitz
Otrzymuje majątek 28.07.1868 r.
Hrabia Artur von Strachwitz
Otrzymuje cały majątek 1.06.1886 r.
Hrabia Carl von Strachwitz (Kamieniec)
Otrzymuje majątek 20.02.1896 r. Sprzedaje Świętoszowice w kwietniu 1900 r. — koniec ery Strachwitzów.
Anton Grabara (cegielnia)
Nowy właściciel wsi Świętoszowice od 27.04.1900 r. (hipoteka nr 70).
Stowarzyszenie właścicieli majątków we Wrocławiu
Przejmuje wieś Świętoszowice 1.07.1905 r.
Viktor Kranczoch
Otrzymuje przez sąd w Gliwicach majątek „Dwór Jednota” 27.05.1913 r.
Źródło: Wilhelm Kowolik, Ziemięcice 1286–1998, Sołectwo Ziemięcice, lipiec 2000.
Szkoła i nauczyciele
Pierwszym zatwierdzonym nauczycielem był pan Flegel (1810–1843), który był także organistą w Karchowicach. Szkoła mieściła się w Ziemięcicach i obejmowała także Przezchlebie i Świętoszowice. W roku 1831 uczęszczało do szkoły 143 dzieci.
W roku 1838 zbudowano małą szkołę z drewna, krytą słomą. W latach 1844–1856 nauczycielem był Johann Thoma. Następnie przybył Karl Willimsky z Wielowsi, który pełnił funkcję nauczyciela i organisty. Za obydwie funkcje otrzymywał 60 talarów plus deputat w naturze (bezpłatne mieszkanie, 9 ton węgla, wolny opas dla dwóch krów i jednej świni oraz ogródek).
W roku 1874 zbudowano nową szkołę za 800 talarów (mistrz budowlany Morawiec z Zabrza) — oddana do użytku 1.10.1874 r. W tym samym dniu powołano Urząd Stanu Cywilnego.
Od 16.10.1904 r. stanowisko kierownika szkoły przejął Rochus Kuczera (ur. 14.08.1869 r.), który piastował je do 1.04.1932 r. W czasie emerytury napisał dzieło „Historia wsi Ziemientzitz” — rękopis, który nie został opublikowany za jego życia.
Dopiero w roku 1932 zbudowano małą dwuklasową szkołę w Świętoszowicach za 23 500 DM — uruchomiona 12.12.1932 r. (obecnie przedszkole).
Lata 1870–1919
Udział w wojnach
W trzech wojnach wewnątrzniemieckich (1864, 1866, 1870) udział brało 27 parafian, w tym ze Świętoszowic: Franz Cieslok, Michael Galonska, Silwester Gralla, Franz Pudlo, Josef Schyszka, Franz Sych.
Polegli w I wojnie światowej (1914–1918) ze Świętoszowic:
Eugen Cichorowski
Alois Stasch
Konrad Richter
Paul Kroi
Timoteusz Brysch
Kaspar Kowolik
Wilhelm Grzeganek
Wilhelm Gralla
Eduard Sowig
Źródło: Wilhelm Kowolik, Ziemięcice 1286–1998, Sołectwo Ziemięcice, lipiec 2000.
Kolej na Górnym Śląsku
Górnośląskie Towarzystwo Kolejowe otrzymało zezwolenie na budowę linii kolejowej w roku 1841. Linia Opole–Kędzierzyn–Gliwice–Mysłowice oddana do użytku 30.10.1845 — w 1846 jechał nią Król Fryderyk Wilhelm IV. Pierwsza lokomotywa sprowadzona z Anglii nosiła nazwę „Silesiak”.
Linia kolejowa Opole–Pyskowice–Bytom oddana w sierpniu 1879 roku przebiega przez Ziemięcice. Dworzec kolejowy „Czekanów” — wówczas „Schakanau O/S” — zbudowano na polu wsi Świętoszowice, lecz nie nadano nazwy „Świętoszowice”, by uniknąć pomylenia ze Świętochłowicami. Pierwszy pociąg zawitał do Czekanowa 15.08.1879, witany orkiestrą i tłumem ludzi z okolicy. Od roku 1990 pociąg już nie kursuje.
Obecna szosa Boniowice–Szałsza zbudowana w latach 1878/79. Przed rokiem 1879 dla głównego transportu konnego używano drogi ze Świętoszowic przez Ziemięcice–Przezchlebie–Czechowice do głównej drogi Pyskowice–Gliwice.
“
Sołectwo aktywnie dba o infrastrukturę i organizuje życie kulturalne mieszkańców. 730 lat historii to powód do dumy — i zobowiązanie na przyszłość.
Krzysztof Kowolik, Sołtys
